FARKLI GÖZLÜK TİPLERİ NELERDİR?

Tek odaklı lensler (gözlükler) miyopi, hipermetropi ve astigmatın tedavisinde göz doktorlarının en sık reçete ettiği gözlüklerdir. Yapılarının basit ve üretimlerinin kolay olması görme sorunlarının çözümünde tek odaklı gözlükleri ideal bir çözüm objesi haline getirmiştir.

Ancak tek odaklı gözlüklerle ilgili problem sabit tek bir kırma gücüne sahip olmalarıdır. Bu özellikle yakına bakarken kırma gücünün azaldığı 40 yaşından sonraki dönemde tek odaklı lenslerin yakını net göstermemesi ile kendini gösterir. Bu durumda farklı bir yaklaşım ve gözlük dizaynı gerekmektedir.

Multifokal gözlükler, cam üzerinde birden fazla odak noktasına sahiptir. Bu durumda kişi göz hareketleri ile uygun odak noktasını bularak uzak ve yakını net görebilmektedir. Multifokal camlarda yukarıda uzak odak noktası, aşağıya doğru inildikçe orta ve yakın mesafeyi net gösterecek şekilde farklı kırma gücüne sahip cam bölgeleri bulunmaktadır. 

Bifokal camlar ise farklı kırıcılığa sahip iki camın birleştirilmesi gibi düşünülebilir. Üstte uzağı, altta ise yakını görmeyi sağlayan iki odak noktası bulunmaktadır. Aralarında ise görünür bir çizgi mevcuttur. 

Genellikle 40 yaş üstündeki kişilerde kullanılmakla birlikte bazen çocuklar, ergenler ve genç erişkinlerin de bazı göz odaklama ve kas koordinasyon sorunlarını gidermek amacıyla multifokal lens (multifokal gözlük) kullanmaları gerekmektedir. 

MİYOPİLİ ÇOCUKLARDA VE GENÇLERDE HANGİ TÜR GÖZLÜKLER KULLANILABİLİR?

Miyopi, uzak görmeyi bozan bir rahatsızlıktır, fakat miyopi derecesi arttıkça bulanık görme daha yakın alanları da içine almaktadır. Miyopili kişilerde basit tek odaklı camlar uzak görmeyi düzeltmektedir. Ancak bilimsel çalışmalar tek odaklı gözlüklerin miyopi ilerlemesini yavaşlatmadığını göstermiştir. Bu da miyopili çocuklarda farklı cam kullanımı arayışını getirmiştir. 

MİYOPİNİN KONTROL EDİLMESİ NEDİR?

Miyopi sadece gözlük demek değildir. Miyopi ocuklarda ve gençlerde ortaya çıktığında tipik olarak ilerler ve geç ergen dönemlerine kadar genellikle ilerleme devam eder. Miyopi ilerlemesi ile birlikte;

• Görme bulanıklığı artar.

• Gözlük ya da kontakt lens değişimi ihtiyacı sıklaşır.

• Ömür boyu bazı göz sorunlarının yaşanması ihtimali artar.  

"Miyopi kontrolü" terimi miyopinin ilerlemesini durdurmayı ifade etmektedir. Miyopi kontrolü özellikle çocuklarda önemlidir, çünkü miyopinin en hızlı ilerlediği dönem çocukluk dönemidir. Bunun yanında ergenlerde de miyopi kontrolü önemlidir. Ergenlerin genellikle yarısında 16 yaşına kadar miyopi ilerlemesi durmaktadır, ancak bu durum yarısında ilerlemenin hala devam ettiği anlamına gelmektedir. Bu da miyopi kontrolünün erken erişkinlik dönemine kadar devam etmesini gerektirmektedir.

Bu konuda iyi haber şudur ki miyopi ilerlemesinin özel tasarlanmış bazı gözlüklerle, kontakt lenslerle, orto-k ve atropin göz damlaları ile yavaşlatılabileceği konusunda elde edilen bilimsel bulgular vardır. 

MİYOPİ KONTROLÜNDE ÖZEL LENS DİZAYNI

Bifokal lensler özellikle yakın görme sorunu olan kişiler için tasarlanmıştır, ancak göz çevresi kaslarında korrdinasyon bozukluğu olan bazı çocuklarda da kullanımları vardır.

Çalışmalar özel bazı bifokal camların çocuklarda miyopi ilerlemesini durdurduklarını göstermiştir. Özel bifokal camlarda üstte uzağa, altta ise yakına odaklayan ve ikisi arasında belirgin bir çizgi olan farklı kırıcılığa sahip iki cam alanı vardır. 

Bir çalışmada özel bifokal camların tek odaklı camlara kıyasla 8-13 yaş arasındaki çocuklarda miyopi ilerlemesini daha iyi kontrol ettiği gösterilmiştir. Bifokal camların bu etkiyi nasıl gösterdikleri tam olarak anlaşılamamıştır. 

Progresif camlarda üstte uzak odaktan altta yakına doğru farklı kırma gücüne sahip alanlar vardır. Bunlarda bifokal camlar gibi kırıcı alanlar arasında çizgi yoktur. Multifokal camların çocuklarda miyopi ilerlemesini durdurmada etkilerinin çok az olduğu gösterilmiştir. 

Zeiss MyoVision adında periferal defokus tipi bir gözlüğün miyopi ilerlemesi üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığı gösterilmiştir.

Miyopinin kontrolüne yönelik olarak geliştirilmiş üç farklı tip özel miyopi gözlüğü vardır. Bunlar gözlük piyasasında yenidir ve her ülkede bulunmayabilmektedir. Bu üç gözlük tipinin miyopi kontrolünü sağlamada gözlük dışı diğer yöntemlerle kıyaslandığında en faydalı opsiyon olduğu bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir.

Essilor Stellest gözlüğü, Hoya Miyosmart gözlüğü ve SightGlass Vision Difüzyon Optik Teknoloji gözlükleri miyopi kontrolünde kullanılan gözlüklerdir. Bu gözlüklerde kullanılan lenscikler ya da diffüzerler gözün büyümesini yavaşlatma sinyali gönderirler. Gözlüklerin merkezindeki açık alan ve küçük lensler arasındaki boşluklar kaliteli bir uzak görmeyi mümkün kılmaktadır.

MİYOPİ KONTROL GÖZLÜKLERİ NASIL ÇALIŞIR?

Özel miyopi kontrol lensleri göz büyümesinin görüntülerin retinanın periferal (çevre-merkezi olmayan) alanlarında odaklanma şekilleri temelinde kontrol edilebileceği konusundaki bilimsel çalışmalar ışığında geliştirilmişlerdir. Çocuklarda görme gelişiminde önemli olan sadece merkezi görme değildir, periferal (çevre) görme de önemlidir. 

Miyopi kontrolünde standart tek odaklı gözlükler kullanıldığında, merkezi görme net olur ve fakat retinanın çevre kısımlarına giden ışık retina arkasına odaklanır. Bu durumun periferal retinanın tekrar odak noktasına alınması anlamında gözün ön-arka çağının artmasına ve miyopinin artmasına neden olduğu anlaşılmaktadır.   

Miyopi kontrolü optiksel anlamda zıt profil ortaya çıkarmak amacını hedeflemektedir. Yani bu tedavide amaç periferal ışığın retina önüne odaklanmasını sağlamaktır. Bu şekildeki bir optik profil göze büyümenin azalması gerektiği sinyalini gönderir. Gözün ön-arka çapındaki büyümenin azalması demek miyopinin artış hızının azalması anlamına gelmektedir.

ANAHTAR BİLGİLER

• Atropin göz damlasının çocuk göz sağlığında göz derecesinin doğru tespiti, göz tembelliği tedavisi ve göz iltihaplanmasının tedavisi gibi alanlarda kullanımı mevcuttur. 

• İlkokul çocuklarında yukarıdaki endikasyonlarda %1, miyopi ilerlemesinin durdurulması amacıyla % 0.01, % 0.025 veya % 0.05 konsantrasyonlarında atropin kullanılmaktadır.

• % 0.01, % 0.025 veya % 0.05 konsantrasyonlarındaki atropin göz damlası 4-12 yaş grubunda başlanarak 3 yıla kadar kullanımında etkinliği gösterilmiştir. 

ÇOCUKLARDA MİYOPİ KONTROLÜ

Miyopi uzağı bulanık görmeye neden olan ve net görmek için gözlük ya da kontakt lens kullanımı gerektiren bir sorundur.

Çoğu kişide miyopi çocukluk döneminde başlar ve erken erişkinlik çağına kadar genellikle ilerlemektedir. Miyopi tüm hayat boyunca devam eden bir sorundur ve hayatın ilerleyen yıllarında potansiyel olarak görme kaybı oluşturabilecek bazı sorunların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Bu nedenle Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) miyopiyi global bir sağlık sorunu olarak tanımlamıştır. 

"Miyopi Kontrolü" ifadesi miyopinin ilerlemesini durdurmayı hedef alan tedaviileri tanımlamak amacıyla kullanılagelmiş bir ifadedir. Bu tedaviler gözlük ve kontakt lens kullanımı ile atropin göz damlası kullanımını içermektedir. Miyopi kontrolü genellikle çocukluk yaşlarında önemlidir, çünkü miyopi genellikle bu yaş grubunda ilerlemektedir. 

ATROPİN NEDİR?

Atropin genel tıpta ve ayrıca göz alanında damla olarak kullanılan bir ilaçtır.. Göz damlası olarak %1'lik atropin göz bebeklerini büyütmek ve gözün odaklanma mekanizmasını oratadan kaldırarak göz derecesini tespit etmek ve tembel göz tedavisinde kullanılmaktadır. Ayrıca bazı başka göz sorunlarında kullanım alanı da mevcuttur.

Atroin göz damlasının miyopi kontrolünde ilk kullanımı %1'lik konsantrasyonla başlamıştır ve fakat bu durum rahatsız edici yan etkilerin-ışığa hassasiyet, yakın görmede bozulma-ortaya çıkmasına neden olmuştur. 

Son çalışmalar %0.01 ve %0.05 gibi daha düşük konsantrasyonlarda atropinin yan etkisinin daha az ortaya çıktığını göstermiştir. Atropin göz damları gece olmak üzere gönde bir kez kullanılmaktadır. 

MİYOPİ KONTROLÜNDE ATROPİN

%1'lik atropinin 6-12 yaş arası çocuklarda 2 yıl kullanımı sonucunda miyopi ilerlemesini durdurmada oldukça etkili olduğu gösterilmiştir. Bu konsantrasyonlarda ışık hassasiyeti ve yakını bulanık görme gibi yan etkiler ortaya çıkmıştır. %0.1 ve %0.5 konsantrasyonlarında da bu yan etkilerin yine ortaya çıktığı gösterilmiştir.

%0.01 ve %0.05 konsantrasyonlardaki atropin göz damlasının ise 4-12 yaş grubundaki çocuklarda çok az yan etkileri olduğu ortaya konulmuştur. Üç yıllık bir çalışma sonucunda bu konsantrasyonların güvenli, iyi tolere edilir ve çok az yan etkileri olduğu ortaya konulmuştur. 

MİYOPİ KONTROLÜNDE ATROPİN NE KADAR İYİDİR?

2016 yılında Singapur'da yapılan bir çalışmada %0.01, %0.1 ve %0.5'lik atropin göz damlaları karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak %0.01'lik damlanın daha az yan etki ile diğer konsantrasyonlardakine benzer sonuçlar elde edilmiştir. Bu da %0.01'lik atropin göz damlasının kullanımını yaygın hale getirmiştir.

Ancak daha ileri analizlerde %0.01'lik damlanın en iyi olduğu konusunda bazı bulgular ortaya çıkmıştır. Ayrıca daha yeni çalışmalarda ise %0.01 atropinin miyopi ilerlemesini durdurmada zayıf bir tedavi olduğunu göstermiştir. %0.02, %0.025 ve % 0.05 konsantrasyonlarında daha iyi sonuçlar elde edilmiştir. Bu çalışmlarda 4-14 yaş grubundaki çocuklara 2-3 yıl süreyle atropin tedavisi uygulanmıştır. Plasebo tedavisi (yalancı tedavi) ile karşılaştırıldığında %0.02 ve %0.025 dozlarında miyopi ilerlemesinin 1/3 oranında, %0.05 dozundaki damla ile miyopi ilerlemesinde 1/2 oranında azalma tespit edilmiştir.

Diğer tedavi grupları ile karşılaştırıldığında ise en iyi gözlük ve kontakt lens kullanımı ve orto-k seçenekleri ile atropinin benzer sonuçlar verdiği ortaya konulmuştur. 6-11 yaş grubundaki çocuklara orto-k kontakt lensi ile %0.01 atroin damla kullanımının kısa dönemde miyopi ilerlemesini kontrol altına aldığı gösterilmiştir. 

ÇOCUKLARDA ATROPİN KULLANIMININ GÜVENLİĞİ

Atropinin reçete edildiği gibi kullanıldığı takdirde güvenli olduğu gösterilmiştir. Ağızdan alındığında toksik etkileri olmasına arağmen göz damlası olarak kullanıldığında önemli derecede seyreltilmektedir. Bu tedavinin güvenliği oldukça önemlidir-küçük bir çocuk bir şişe atropini emdiği takdirde ciddi yan etkiler ortaya çıkabilir. 

4-14 yaşları arasındaki çocuklarda 2-3 yıl atropin göz damlası kullanımının miyopi ilerlemesini durdurmada etkili ve güvenli bir tedavi seçeneği olduğu gösterilmiştir. Bu konsantrasyonlar arasında %0.05'lik atropinin minimal yan etki ile maksimum etki gösteren doz olduğu ortaya konulmuştur.