Diyabet (şeker hastalığı), gözün arka kısmında küçük kan damarlarına hasar vererek "diyabetik retinopati" adı verilen bir dizi soruna neden olmaktadır. Tüm dünya genelinde diyabetik retinopati görme kaybının en sık 5 nedeninden biridir ve son yıllarda sıklığı artan tek nedendir.

Fenofibrat kolesterol düşürücü bir ilaç olarak 30 yıldan daha uzun süredir kullanılmaktadır. Daha önce kalp hastalığının tedavisi konusunda yapılan bazı çalışmalarda fenofibratın şeker hastalığına bağlı retina sorunlarının (diyabetik retinopatinin) ilerlemesini yavaşlattığı konusunda ilk bulgular elde edilmiştir. Ancak daha ikna edici bulgular gerekmekte idi.

"İrlanda'da şeker hastalığına bağlı göz olaylarını azaltma" (LENS) çalışmasında ulusal rutin diyabetik göz tarama çalışmasının bir parçası olarak tip 1 ve tip 2 diyabeti olan 1151 erişkinde retinopatinin ilerlemesi konusunda fenofibrat ile plasebo (ilaç görünümünde etkisiz bir tablet) karşılaştırılmıştır. Çalışmaya katılan tüm hastalarda erken-orta seviyede diyabetik retinopati mevcut idi.

Sonuç olarak 4 yıllık bir süre sonucunda, fenofibrat alan hastalarda bir göz doktoruna sevk ya da diyabetik retinopati ya da makülopati (diyabete bağlı sarı nokta sorunları) nedeniyle tedavi alma riski plasebo olan hastalara göre %27 oranında daha az saptandı. 

Fenofibrat tedavisi ayrıca daha az sıklıkla maküla ödemi ve retinopati nedeniyle daha az sıklıkta tedavi ihtiyacı ile birliktelik gösterdi. Bu sonuçlar tip 1 ve tip 2 diyabet hastalarında ve böbrek sorunu olan ve olmayan hastalar arasında herhangi bir farklılık göstermedi. Yani bu durumlar fenofibrat tedavisinin olumlu sonuçları üzerinde etkili değil idi. 

Diyabetik retinopati görme kaybının önde gelen nedenlerinden biridir ve iyi bir kan glukoz kontrolü önemlidir. Ama birçok kişi için bu oldukça zor bir durumdur. Diyabetik retina hastalığının ilerlemesini azaltmak için daha basit stratejilere ihtiyaç bulunmaktadır. Bu anlamda fenofibrat erken-orta şiddette diyabetik retinopatisi olan hastalarda ilave bir değer katabilecektir.

Vitrektomi ameliyatı gözün arka kısmında bulunan retina ve göz arkası boşluğunu dolduran vitreus jelini ilgilendiren ameliyatlardır. Vitrektomi latince bir kelime olup "vitreusun alınması" anlamına gelmektedir. yani vitrektomi ameliyatında vitreus adı verilen jel kıvamındaki madde göz dışına alınmaktadır. 

Retina gözün arka kısmında bulunan ve göz içine giren ışığı elektriksel yanıta çevirerek beyne ileten dokudur. Vitreus ise retinanın önünde bulunan göz içi boşluğu dolduran jel kıvamındaki bir sıvıdır. Vitrektomi ameliyatı ile retina ve vitreusta bulunan sorunlar giderilmektedir. "Vitrektomi" kelime anlamı olarak "vitreusun alınması" olsa da bu ameliyattta tek yapılan vitreusun alınması değildir. Vitreus bu ameliyatların tamamında alınır, ancak soruna bağlı olarak başka işlemler de yapılmaktadır. 

VİTREKTOMİ AMELİYATI NEDEN YAPILIR?

Vitrektomi ameliyatı aşağıdaki göz sorunlarında uygulanmaktadır.

• Diyabetik Retinopati (Şeker hastalığına bağlı retina sorunları)

• Göz Arkası Kanamalar (İntravitreal kanama, subhyaloid kanama, subretinal kanamalar)

• Sarı nokta delikler (maküler hole)

• Retina Yırtıkları ve Retina Dekolmanı

• Epiretinal membran (Retina üzerinde zar oluşumu)

• Maküler pucker (Sarı nokta üzerinde zar oluşumu)

• Prematüre retinopatisi (Yenidoğanlarda görülen retina sorunları)

• Göz travmaları

• Göz içi yabancı cisim yaralanmaları

VİTREKTOMİ AMELİYATI NASIL YAPILIR?

Vitrektomi ameliyatı gözün arka kısmına ulaşmak için göz duvarında en az 3 adet delik açılarak yapılmaktadır. Bu deliklere sklerotomi girişleri adı verilmektedir. Bu delikler gözün saydam tabakası olan korneanın 3-4 mm gerisinden göz beyazı diye bilinen sklera dokusundan yapılmaktadır. Deliklerden birinden göz içini aydınlatan bir prob sokulur ve ameliyat yapılan göz arka kısmı aydınlatılır. Diğer bir delikten göze sıvı girişi yapılır. Bu sıvı girişi ile vitrektomi cihazı yardımıyla göz içi basıncı normal sabit seviyelerde tutulur. Üçüncü sklerotomi deliğinden ise göz arkası cereehisinin yapıldığı cerrahi aletlerin göz içine sokulup-çıkarılması sağlanmaktadır. 

Vitrektomi ameliyatlarında sonra göz içine sıvı, hava, gaz ya da silikon yağı verilerek ameliyat sonlandırılabilmektedir. Bu maddelerden hangisi ile ameliyatın sonlandırılacağı ameliyatın nedenine bağlıdır. Eğer retina yırtıkları ve retine dekolmanı nedeni ile yapılıyorsa gaz ya da silikon ile ameliyata son verilir. Bunun dışındaki nedenlerde ise hava ya da sıvı ile göz kapatılmaktadır. Doç. Dr. Fatih Çakır Gündoğan herhangi bir aksi durum olmadıkça genellikle göz içinde hava ile ameliyata son vermektedir.

Göz içinde hava ile ameliyat sonlandırılırsa hava genellikle 4-7 gün içinde kendliğinden kaybolmaktadır. Hava göz içinde iken hastalar bu süre boyunca bulanık görmekte ve gözlerinin önünde sanki hava varmış gibi bir görüntü algılamaktadırlar. Eğer ameliyat göz içinde hava ile değil de gaz ile sonlandırılırsa havada olan aynı durumlar söz konusudur. Ancak gazın emilimi daha yavaş olacağından görme bulanıklığı gazın tipine bağlı olarak daha uzun sürmektedir.  Bir diğer alternatif ise gözde silikon yağı bırakılarak vitrektomi ameliyatına son verilmesidir. Eğer silikon yağı verilerek ameliyata son verilirse silikonun ortalama 4-8 ay sonra gözden alınması gerekmektedir.

VİTREKTOMİ AMELİYATI SONRASI DÖNEM NASIL GEÇER?

Vitrektomi ameliyatı sonrasında birkaç gün, bazen biraz daha uzun sürebilen gözde kızarıklık, batma, yanma olmaktadır. Bunlar normaldir ve günler geçtikçe azalır ve kaybolur. Gözde hava ve gaz varsa, zamanla emildikçe görme seviyesinde artış olması kuvvetli ihtimaldir.  Ameliyat sonrasında genellikle 1 ay kadar göz damlası damlatılır. Bu damlar arasında kortizol içeren, antibiyotik içeren ve yapay gözyaşları bulunmaktadır. 

RETİNA YIRTIKLARI NEDEN ÖNEMLİDİR?

Retina Yırtıkları gözümüzün arka kısmında bulunan ve ışığı algılayan retina tabakasında ortaya çıkan yırtıklardır. Retinada yırtık oluştuğunda, gözün arka kısmında mevcut olan sıvı yırtık yerinden geçerek retina ve retinanın kanlanmasını sağlayan koroid tabakasını birbirinden ayırır. Bu ayrılma neticesinde retinanın kanlanması bozulur ve retinanın ayrıldığı bölgelerde kişi göremez hale gelir. İste retina yırtığının neden olduğu bu duruma Retina Dekolmanı adı verilir. 

RETİNA YIRTIKLARI NEDEN ORTAYA ÇIKAR?

Retina Yırtıkları ortaya çıkış nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz.  

• Yaşa Bağlı Gözde Ortaya Çıkan Dejeneratif Değişiklikler retinada yırtık oluşumu açısından riski artırır.

• Göze ve Kafaya Alınmış Darbeler. Travmalar sonucunda günler içinde retinada yırtık ve retina dekolmanı ortaya çıkabilir. Hatta bazen travmalar sonucunda yıllar sonra bile retina dekolmanı ve retina yrtıkları görülebilmektedir.

• Doğumsal Bazı Retina Sorunları. Retinada latis dejenerasyonu adı verilen ve doğuştan gelen bazı sorunlar retinada yırtık oluşumu açısından bir meyil oluşturur. Latis dejenerasyonu olan hastaların yüzde 7'sinde retina dekolmanı ortaya çıkmaktadır. Tersinden baktığımızda ise retina dekolmanı olan hastalkarının yzde 40'ında retinada latis dejenerasyonu mevcuttur.

RETİNA YIRTIKLARI TEDAVİSİ

Retina Yırtıklarının ve Retina Dekolmanının tedavisi genellikle ameliyattır. Eğer retina yırtığı henüz dekolman ortaya çıkmadan saptanmışsa bazen lazer tedavisi ile ameliyata gerek kalmayabilir. Ameliyat kararı ve ameliyatta uygulanacak yöntem retina yırtığının ilerleme durumu, yırtığın retinadaki yeri, hastanın yaşı, yırtığın ortaya çıkma nedeni faktörlerden etkilenmektedir.

RETİNADA YIRTIKLAR NASIL OLUŞUR?

Retina gözün içini kaplayan vitreus jeli ile temas halindedir. Sağlıklı bir gözde vitreus jeli homojendir ve sıkı bir yapısı vardır. Vitreus jelinin kıvamı ve homojen yapısı bazı durumlarda bozulabilmektedir.

Yüksek miyopi, göz travması, göz içi iltihapları gibi durumlar vitreus jelinin içinde sıvı ile dolu boşlukların oluşmasında neden olur. Bunun sonucunda vitreus göz hareketleri sonucunda retinayı sıkı yapışık olduğu bölgelerde çekmeye başlamaktadır. Bu çekintiler sonucunda retinada yırtıklar oluşabilmektedir. Bu çekintiler esnasında kişi ışık çakmaları benzeri parlamalar görebilmektedir. Çekintiler retinada yırtık oluşturursa vitreus jeli içindeki sıvı retina ile gözün dış duvarı arasında girmeye başlar ve retinayı dış duvardan ayırır. İşte bu duruma retina dekolmanı ya da retina ayrılması adı verilir. Retinanın görme ile ilgili hücreleri beslenmesini dış duvardaki kan damarlarından aldığı için zaman geçtikçe bu hücrelerde harabiyet başlar. Bu nedenle retina dekolmanı tedavisi acil yapılması gereken bir tedavidir. Ne kadar erken sürede retina dış duvara yapıştırılırsa görmedeki kazanç da o kadar fazla olmaktadır. Uzun süre retina dekolmanı olan kişilerde retina tekrar yerine yapıştırılsa dahi görmede artış olmayabilmektedir. Ancak görmede artış olmayabileceği farz edilse dahi retinanın yine de dekole bir şekilde bırakılması uygun değildir.

DİYABETİK RETİNOPATİ NEDİR?

Şeker hastalığına bağlı körlüğün en sık görülen nedeni “Diyabetik Retinopati”dir. Şeker hastalığına bağlı retina bozukluklarına diyabetik retinopati adı verilmektedir.

Diyabet, insülin salınımı veya insülün etkisinin yetersizliği sonucu kan şekerinin artmasıyla kendini gösteren metabolik bir hastalıktır.

Diyabet, gözün özellikle sinir tabakasını (retina veya ağ tabaka) ve bu tabakadaki kılcal damarları etkileyerek çalışmasını bozmakta ve görme kayıplarına yol açmaktadır.

Şeker hastalarında; gençlerde ergenlik çağından itibaren, 30 yaşından sonra tanı konulan bireylerde ise tanı konulduğunda mutlaka göz muayenesi yapılmalıdır. Şeker hastalarında retina normal ise yılda bir kez muayene yapılmalıdır. Retinopati başladığında ise takip süresi duruma göre 3 - 4 aylık sürelere indirilebilir.

DİYABETİK RETİNOPATİ RİSK FAKTÖRLERİ

Diyabetik retinopatinin meydana gelmesinde rol oynayan risk faktörlerinin başında şeker hastalığının süresi gelmektedir. Özellikle diyabet tanısından itibaren 10 yıllık süreden sonra retinopati görülme sıklığı artmaktadır. Tip 1 veya insüline bağımlı genç diyabetiklerde ergenlik çağından sonra retinopati görülme sıklığı yaş ile ilgili olarak artmaktadır.

Kan şekeri kontrolü önemli bir faktördür. Kan şekerinin düzensiz seyretmesi, ani kan şekeri yükselmesi ve düşmesi, retinanın bozulmasını ve hastalığın ilerlemesini kolaylaştırmaktadır. Gebelik, hipertansiyon, kan yağlarının yüksekliği (hiperlipidemi), böbrek hastalığı retinopatiyi ağırlaştıran diğer faktörlerdir.

DİYABETİK RETİNOPATİ NASIL ORTAYA ÇIKAR?

Şeker hastalığı retinadaki kılcal damarların yapısını bozmakta, hücre kaybına yol açarak damar geçirgenliğinin bozulmasına, sarı nokta bölgesinde sıvı ve yağlı maddelerin birikmesine ve beraberinde kılcal damarların tıkanarak beslenmeyen alanların ortaya çıkmasına neden olur. Retinada kendiliğinden kanayabilen yeni damarlar oluşur. Retinanın önünde ve içinde oluşan kanamalar gözün arka boşluğuna sızabilir. Retinada damarlı zarlar oluşur ve sonuçta ciddi görme kayıpları, ağrılı göz tansiyonu yükselmelerine neden olur.

DİYABETİK RETİNOPATİ HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKEN 10 NOKTA

Diyabetik retinopatiye bağlı olarak ortaya çıkması muhtemel göz sorunları başlıca 4 ana başlık altında incelenebilmektedir. Diyabetik retinopati, diyabetik makülopati (sarı nokta ödemleri), katarakt ve glokom (göz tansiyonu).

1. Diyabete bağlı olarak ortaya çıkabilen her bir sorun ciddi görme kaybına ve körlüğe neden olabilmektedir.

2. Diyabetik retinopatide normal şartlarda geçirgen olmayan retinadaki kan damarlarında orta çıkan değişiklikler sonucunda retina damarlarından retina dokusu içerisine sızıntı olmakta ve bu da ödeme neden olarak görmenin azalmasına neden olmaktadır.

3. Diyabetik retinopati diyabete bağlı olarak ortaya çıkan sorunlar içerisinde görme kaybına en sık neden olan sorundur ve çalışan popülasyonda önde gelen körlük nedenlerinden birisidir. 

4. Diyabetik maküla ödemi diyabetik retinopatiye bağlı olarak orta çıkan sarı nokta ödemleridir. 

5. Diyabete bağlı göz sorunları hastalığın ilaçlarla, fiziksel olarak aktif olmakla ya da sağlıklı bir diyetle engellenebilir ya da geciktirebilmektedir.

6. Diyabetik retinopati genellikle görme kaybı ortaya çıkmadan tanı konulmadığı için diyabet tanısı konulan hastaların en azından yılda 1 kez göz muayenesi olması çok önemlidir.

7. Erken tanı, zamanında tedavi ve uygun takiplerle diyabete bağlı görme kayıplarının önüne geçilebilmesi mümkündür.

8. Diyabetik retinopati tek başına ya da kombine halde bir grup tedavi şeklinin uygulanması ile tedavi edilebilmektedir.

9. Diyabetik retinopatinin tedavisi amacıyla yeni tedavi modalitelerinin geliştirilme çabaları aralıksız devam etmektedir.

SARI NOKTA HASTALIĞI NEDİR?

Sarı Nokta Hastalığı retinada sarı nokta diye bilinen bölgede dejeneratif değişikliklerin oluştuğu ciddi bir göz sorunudur. Yaşlanmaya bağlı olarak ortaya çıkan sarı nokta hastalığı ileri yaştaki birçok insanda kronik, ilerleyen ve geri dönüşümsüz olarak görme kaybına neden olan bir hastalıktır. Sarı nokta hastalığı gelişmiş ülkelerde 60 yaş üzerindeki en sık körlük nedenidir. 

SARI NOKTA HASTALIĞI RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR?

Hastalığın genellikle 50 yaştan sonra ortaya çıkar ancak bazen daha genç insanları da etkileyebilir. Hastalıkta genetik özellikler, beslenme şekli, çevresel faktörler, uzun süre güneş ışığına maruz kalma, şişmanlık, sigara ve hipertansiyon etkin rol üstlenmektedir.

SARI NOKTA HASTALIĞI BELİRTİLERİ NELERDİR?

70 yaş üstü popülasyonun yaklaşık yüzde 1/3’ünü etkileyen hastalık tamamen körlük yapmasa da kişinin yaşam kalitesini oldukça etkilemektedir. 

Yavaş ilerleyen hastalık, görmede bulanıklık, renklerde bozulma, bakılan alanın ortasında sis görülmesiyle ve çizgileri eğri ve çarpık görmeyle ortaya çıkıyor. 

Bu tür hastalar tek başına sokağa çıkamadıkları gibi baktığı noktayı göremedikleri için araba, bilgisayar ve telefon kullanamaz, televizyon izleyemezler. Yani karşısında duran bir kişinin yüzünü göremez ama kolunu bacağını görebilirler. Bazı işleri yapmada başkalarından yardım almak zorunda kalabilirler. Göremedikleri için okuyamaz ve yazamazlar.

SARI NOKTA HASTALIĞI TİPLERİ NELERDİR?

Hastalığın kuru ve yaş olmak üzere iki tipi bulunmaktadır. Kuru tip, bu tür hastaların %90‘ında görülür ve görme yavaş ve yıllar süren bir periyotta azalır. Bu hastalara tedavi olarak koruyucu, antioksidan haplar önerilir. Yaş tipi sarı nokta hastalığı ise kanamalı seyretmekte ve hızlı bir şekilde kişinin görmesinin kaybolmasına neden olabilmektedir.

Sarı nokta hastalığında yaş tipinin tehlikeli olup, hastalığın erken dönemde teşhis edilmesi için 50 yaşın üzerindeki kişilerde göz dibi muayenesi önemlidir.

TANI NASIL KONULUR?

Rutin göz muayenesinin yanı sıra, OCT (Optik Koherans Tomografisi) ve FFA (Retina Anjiopatisi) ile konur. Tetkikler tedavi kararında son derece etkilidir. Makula Dejeneresansı (Sarı Nokta Hastalığı), makulanın gözün keskin, merkezi ve renkli görmesinden sorumlu olan kısmının hastalığıdır. Genellikle iki gözü etkiler.

SARI NOKTA HASTALIĞI TEDAVİSİ

Tedavide amaç, mevcut görmenin korunması ve kısmen görmede artış sağlanmasıdır.

1. Göz İçi İlaç Enjeksiyonu: Yaş tipte kullanılan yöntemdir. Aylık kontrol sırasında eğer lezyonun hala aktif olduğu düşünülürse gerektikçe tekrar enjeksiyon yapılır. 

2. Fotodinamik Tedavi (PDT): Özel makula dejeneransı tipinde tercih edilir. Laser sonrası 48 saat süreyle güneş ışığı ve şiddetli ışıklardan kaçınılmalıdır. Tekrarlayan tedaviler gerekebilir. 

3. Laser fotokuaglasyon eskiden eldeki tek tedavi yöntemiydi. Diğer tedaviler gündeme geldikten sonra çok az kullanılıyor.​

Hastalığın kuru tipinde koruyucu amaçlı olarak A, C, E vitaminleri, çinko, selenyum, lutein, zeaksantin ve omega 3 kullanılmaktadır. Kuru tipte koruyucu tedavi, yaş tipte ise göz içine iğne tedavisi ve fotodinamik tedavi uygulanır. Koruyucu tedavide anti-oksidan A, C, E vitaminleri, lutein ve çinko kullanılır. Göz içine iğne tedavisi yöntemi damla ile uyuşturularak yapılır. Bu uygulama sırasında hasta herhangi bir ağrı hissetmez. Fotodinamik tedavide ise önce toplardamardan özel bileşimde ilaç verilerek, düşük şiddette bir lazer uygulanır. 

Yaşlılığa bağlı görme problemlerinde en önemli destek vitaminli yiyeceklerdir. Domates, havuç, kara lahana, ıspanak, kabak, portakal, avakado ve kivide bol miktarda yine de sağlıklı ve hareketli bir yaşam, sigara içilmemesi, omega3'den zengin Akdeniz diyeti, bol balık ve koyu yeşil sebzelerden zengin diyet alınması, hipertansiyon, diyabet gibi damar hastalıklarının iyi kontrol altına alınmış olması ve güneş ışınlarının zararlı etkilerinden korunması da dikkat edilmesi gereken noktalardır.